އުތުރުގެ ގަޑުބަޑު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަޚުތަށް އިންތިޚާބު ކުރެވިފައި ހުންނެވި މާތްވެރިޔާގެ ގޮތުގައި އަތިރީގޭ އަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު މިސްރުގައި އެބަހުންނަވައެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައިތުލްމާލަށް އޮބިނޯންނަވަރަށް އެކިލެގެފާނުގެ ޚަރަދުބަރަދު ބޮޑެވެ. ރާއްޖެއަށް ލައްގާ މާވަހަރަކަސް ރާއްޖޭން އެކްސްޕޯޓުކުރާ މަހަށް ލިބޭ ފައިސާއަކަސް މިސްރަށް ފޮނުވައިފައި ބާކީ ހުންނަ އެއްޗެއް...

ޝަމްސުއްދީނާއި އަތިރީގޭ އާ ޖެނެރޭޝަން ޝަމްސުއްދީނު ރަދުން ދެވަނަ ފަހަރަށް ގެނެސް 1902 ގައި ތަޚުތުގައި ވެޑުވުމަށްފަހު އަތިރީގޭގެ އާރާއި ބާރަށް ގޮން ޖަހައިލެވޭވަރުގެ އެހެންބަޔަކު ނެތިއްޖެއެވެ. ނަމެއްގައި ބާރު އޮތީ ޝަމްސުއްދީނަށެވެ. ކަމުން ބާރު އޮތީ އަތިރީގޭ ޚާންދާނަށެވެ. ވަކިހިސާބަކުން އަތިރީގޭ އިބްރާހިމް ދޮށިމޭނާކިލެގެފާނު ސްޓޭޖުމަތިން...

އިހުވޭޑެނެ ގޮއްތައް “ކަޑަވެ” އިހު މީހުނަސް “ކަޓު”ވެގެ މިޅިން އިހު ރިވެތި ގޮއް ހުތުރައް ވެގެން މިޒަމާން އޮތީ އާއްސެއި ސަފުން އެހެނަސް ފުތާ ދިޔެ އަޑައަހައު ވޭނޑެނެ އެލެއް މާރިވެތި އައު ބެނިޔަސް ހިތަށް ނިއަރާ އުފާވެރިކަން އެކޯ ލިބެނެއި މެހެން އެހެކާ އެނެހެކާއް ދެރެ...

އިހުގެ ހުޅުދޫ އޮތްތަން ހުޅުދޫއަކީ އައްޑު އަތޮޅުގެ އެންމެ އިރުމަތީ ދުނީގެ އެންމެ ދެކުނު ކޮޅުގައިވާރަށެވެ. އެރަށް އޮތީ މީދޫގެ ދެކުނު ކޮޅުގައެވެ. ނަމަވެސް ބޯދާ ޒަމާނުގައި އެރަށް އޮތީ މިހާރު އޮތްތާކު ނޫނެވެ. އޭރު ހުޅުދޫ އޮތީ މީދޫގެ ހުޅަނގު ދެކުނުގައި އޮތް ކުޑަ ރަށެއްގެ...

އީދިގަންމޫލެ ފަންނުން އަތިރިއަށް ފައިބާއިރު މުލިމަތީގައި ފެންނާން ހުންނަ ކަމަށް ބުނާ މަހާނަތަކާއި ޒިޔާރަތުގެ ހަގީގަތަކީ ކޮބައިބާވައެވެ. މަހާނަތަކޭ މިދެންނެވީ އާދައިގެ މަތިން މާކަންމަތީގައި ވަޅުލެވިފައިވާ މީހުންގެ މަހާނަތަކުގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އިހުގެ މާކަންމައްޗަކީ މިހާރުގެ މުލިމަތިން ބަޔެއްވެސް ހިމެނުނު ސަރަހައްދެކެވެ. އެހެންވީމާ މުލިމަތީގައިވެސް ހަގީގަތް ނޭގޭ...